Gwasanaethau Rheoliadol a Rennir
Dyma lle'r ydych chi:

Niwsans Cyfraith Gyffredin a Niwsans Statudol

Mae gan y Gwasanaethau Rheoliadol a Rennir (GRhR) bwerau i ddelio â rhai mathau o niwsans. Gallai’r GRhR helpu pan fo aelod o’r cyhoedd yn dioddef niwsans a achosir gan arogl, mwg, sŵn neu lwch. 

Mae’r GRhR yn archwilio pob cwyn am niwsans, ac os na allant weithredu, byddant yn cynghori aelodau’r cyhoedd ar ffyrdd eraill y gallant weithredu ar eu liwt eu hun.

Mae dau fath o niwsans:  Niwsans Cyfraith Gyffredin a Niwsans Statudol.

Niwsans Cyfraith Gyffredin

Dydy cyfraith gyffredin ddim wedi pasio drwy’r senedd, yn hytrach, mae wedi datblygu drwy gynsail cyfreithiol.

Gellir dwyn achos preifat yn erbyn niwsans o’r math hwn. Efallai y bydd nifer o’r cwynion a dderbynnir gan y GRhR yn diwallu meini prawf niwsans cyfraith gyffredin, ond ni ellir dwyn achos cyfreithiol gan y GRhR os caiff ei ddiffinio fel Niwsans Statudol gan Ddeddf Amddiffyn yr Amgylchedd 1990. Bydd eich cyfreithiwr yn gallu rhoi cyngor pellach i chi am y mater.

Wrth benderfynu a ellir diffinio rhywbeth fel niwsans, rhaid ystyried y pwyntiau isod:

  • Mae hawl sylfaenol gan unigolyn i fwynhau ei eiddo mewn llonydd, ond does dim hawl ganddo i dawelwch llwyr
  • Ni ellir ystyried manion bethau wrth bennu niwsans
  • Ni ellir ystyried bod gweithredoedd unigol, ac eithrio rhai eithafol, yn niwsans. Rhaid i’r broblem fod yn un barhaus sy’n digwydd yn rheolaidd
  • Mae’n ofynnol fod yr unigolyn y mae cwyn yn ei erbyn yn effeithio’n ddirfawr ar fwynhad byw’n gysurus, h.y. ei fod yn amharu ar ddefnydd personol, mwynhad neu hawliau sy’n gysylltiedig â thir yr achwynwr
  • Gellir pennu niwsans yn y gyfraith dim ond os oes amhariad materol â chysur yn unol â safonau cyffredin. Nid ydy’r gyfraith yn amddiffyn pobl sy’n anarferol o sensitif
  • Rhaid ystyried natur y gymdogaeth. Efallai nad ydy rhywbeth sy’n niwsans mewn tref yn niwsans yng nghefn gwlad, ac i’r gwrthwyneb

Niwsans Statudol

Niwsans penodol ydy Niwsans Statudol, a bydd wedi cael ei restru o fewn Deddf Amddiffyn yr Amgylchedd 1990.

Gall y GRhR ddefnyddio pwerau’r Ddeddf hon i reoli niwsans statudol o fewn eu dalgylch. Mae’r rhan fwyaf o’r cwynion sy’n cael eu derbyn gan y GRhR yn ymwneud â sŵn, arogl a mwg.

Diffinnir Niwsans Statudol o fewn y Ddeddf, ac mae’n cynnwys:

 

  • Unrhyw safle sydd yn y fath gyflwr nes y gallai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • Mwg, yn cynnwys huddygl, gro neu ludw, sy’n lledaenu o safle mewn ffordd a allai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • Anweddau neu nwyon sy’n lledaenu o gartrefi preifat mewn ffordd a allai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • • Llwch, ager neu arogl sy’n lledaenu o safle diwydiannol, masnachol neu fusnes a allai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • Unrhyw grynhoad neu gramen a allai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • Unrhyw anifail a gedwir mewn man neu fodd y gallai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • Sŵn, yn cynnwys dirgryniadau, a wneir mewn adeilad neu ar y stryd mewn ffordd a allai fod yn niweidiol i iechyd neu fod yn niwsans
  • Unrhyw fater arall y datgenir gan eraill yn niwsans statudol (e.e. ffynnon, casgen neu danc dŵr sy’n darparu dŵr yfed i gartrefi, a allai fod yn niweidiol i iechyd. Neu unrhyw babell, fan, sied neu strwythur tebyg a ddefnyddir fel cartref mewn ffordd sy’n creu amgylchiadau sy’n niwsans neu a allai fod yn niweidiol i iechyd)


Mae ‘niweidiol i iechyd’ yn golygu y gall beryglu iechyd neu fod yn debygol o beryglu iechyd. Rhaid i niwsans amharu’n faterol ar fwynhad rhywun o’u heiddo. Ni all y GRhR weithredu ar Niwsans Statudol sy’n ymwneud â sŵn oni bai ei fod yn digwydd ar safle, neu o fathau penodol o sŵn sy’n cael eu gwneud gan, neu eu hachosi gan gerbydau, peirianwaith neu gyfarpar ar y stryd. Yr heddlu sy’n delio â phroblemau fel sŵn yn y stryd a achosir gan ymddygiad anghymdeithasol, a materion eraill sy’n tarfu ar heddwch.

Mae nifer o ffactorau y dylid eu hystyried wrth benderfynu a ydy niwsans yn un statudol (ac felly, a all y GRhR weithredu ai peidio):

  • Rhaid i sŵn fod yn eithafol ac effeithio’n ddifrifol ar drigolion adeiladau cyfagos (e.e. tarfu ar gwsg)
  • Rhaid i grynhoad ysbwriel fod yn sylweddol ac yn fygythiol i iechyd, fel denu plâu. O’u diffinio, ni all problemau gyda gerddi gwyllt, neu sy’n llawn chwyn neu wastraff adeiladwyr, gyfrif fel niwsans
  • Rhaid i arogleuon effeithio’n faterol ar fwynhad cysurus rhywun o’i eiddo, felly rhaid eu bod yn ymwthiol
  • • Rhaid i amhariad fod yn gyson neu’n eithaf rheolaidd. Oni bai eu bod yn eithafol, ni fydd partïon neu goelcerthau unigol yn cael eu hystyried yn niwsans
  • Rhaid bod y niwsans o hanfod anghyffredin i’r ardal rydych yn byw ynddi. Oni bai eu bod yn eithafol, ni fydd arogleuon amaethyddol mewn ardal wledig yn cael eu hystyried yn niwsans
  • Bydd yr amser mae’r niwsans yn digwydd a’r lefel o ragofalu’n cael eu cloriannu wrth benderfynu a all y GRhR weithredu neu beidio
  • Rhaid i’r niwsans groesi ffin ac amharu ar fwynhad rhywun o’i eiddo. Ni ellir delio â golygfeydd hyll fel gerddi gwyllt, a phroblemau a welir wrth fynd am dro, fel Niwsans Statudol
  • Gall cwmnïau neu fusnesau eu hamddiffyn eu hun drwy ddangos eu bod wedi meithrin arferion gorau i geisio gostwng lefel y niwsans
  • Nid ydy’r gyfraith fel arfer yn berthnasol i eiddo’r goron
  • Mae sŵn ar y stryd yn berthnasol i larymau lladron, radios a larymau ceir, ond nid sŵn sy’n codi o ymddygiad anghymdeithasol

 

Bydd GRhR yn archwilio cwynion o Niwsans Statudol. Yn y rhan fwyaf o achosion, bydd angen mynediad ar achwynwyr sŵn o anheddau domestig i'w galluogi i gofnodi'r sŵn ar yr Ap Sŵn (neu gadw dyddiadur sŵn), bydd swyddogion yn adolygu'r recordiadau (neu'r dyddiadur sŵn wedi'i gwblhau) ac os yw'n briodol, bydd llythyr yn cael ei anfon at yr unigolyn y gwnaed cwyn amdano yn manylu achos y gŵyn (mae manylion yr achwynwr yn gyfrinachol). Bydd y niwsans yn cael ei fonitro dros gyfnod ar ôl hynny.

Ar gyfer sŵn o eiddo masnachol, bydd swyddogion yn ceisio cysylltu â'r eiddo dan sylw cyn gynted â phosibl i roi gwybod am y gŵyn.

Os oes, ar unrhyw adeg, tystiolaeth ddigonol i gadarnhau achos o niwsans statudol, yna bydd yn ofynnol ar y GRhR i weithredu gorfodaeth drwy gyflwyno hysbysiad atal a fydd yn gofyn bod y niwsans yn pallu. Oherwydd mai nifer gyfyngedig o swyddogion yn unig sydd ar gael i ddelio â chwynion, ni ellir ymweld dro ar ôl tro. Bydd swyddog yn mynd i eiddo’r achwynwr dair gwaith (os oes rhywun ar gael) ar gais yr achwynwr er mwyn tystiolaethu i’r niwsans pan fydd yn codi.

Os nad oes tystiolaeth ddigonol yn cael ei chasglu yn ystod yr ymweliadau hyn, ni fydd y GRhR yn archwilio i’r mater yn bellach, a chewch eich cynghori i ystyried dwyn achos preifat o dan Adran 82 Deddf Amddiffyn yr Amgylchedd 1990. Mater digon syml ydy hwn, ac ni ddylai fod yn rhy ddrud. Mi allech chi ymgynghori â chyfreithiwr neu ddwyn yr achos fel unigolyn. Dyma’r drefn:

Ysgrifennwch at y person sy’n gyfrifol am achosi’r broblem a gofyn iddyn nhw leddfu’r broblem o fewn cyfnod penodol (rhesymol). Cadwch gopi o bob gohebiaeth. Os ydy’r niwsans yn dal i fodoli yn eich barn chi, neu’n debygol o godi eto, cysylltwch â:

Llys yr Ynadon Caerdydd
Llys Fitzalan
Caerdydd
CF24 0RZ
Ebost: sw-cardiffmcenq@justice.gov.uk 
Ffôn:  029 2046 3040  
Facs: 0870 324 0236


Eglurwch yr hoffech wneud cwyn o dan Adran 82 Deddf Amddiffyn yr Amgylchedd 1990. Rhowch grynodeb o’r broblem a darparu unrhyw dystiolaeth a all gefnogi eich achos (llythyron a anfonwyd, taflenni lòg, etc.).

Bydd Clerc y Llys yn gallu rhoi cyngor pellach i chi, ond os ydych yn dymuno bwrw ymlaen, bydd yn rhaid cyflwyno hysbysiad o fwriad i’r person sy’n gyfrifol am y niwsans. Bydd yr hysbysiad yn manylu am y gŵyn ac yn cynnwys dyddiad y gellir dwyn achos ar ei ôl. Cadwch gopi o’r hysbysiad.

O bosibl y bydd y llys wedyn yn pennu dyddiad i glywed manylion y gŵyn gan y ddwy ochr. Bydd yn rhaid i chi brofi y tu hwnt i unrhyw amheuaeth i’r ynad fod y problemau sy’n eich poeni’n niwsans statudol dilys. Oherwydd hyn, mae’n bwysig i chi gadw cofnod cywir o’r dyddiadau a’r amserau pan fo’r niwsans yn digwydd, ynghyd â disgrifiad o’r ffordd mae wedi effeithio arnoch chi. Yn ogystal, mae’n syniad da annog trigolion cyfagos sy’n cael eu heffeithio hefyd i gefnogi’ch cwyn, gan fod lleisiau lluosog yn gryfach na gair un person yn erbyn un arall.

Os byddwch yn profi eich achos, gall y llys gyhoeddi Gorchymyn sy'n ei gwneud yn ofynnol i'r person sy'n gyfrifol am y niwsans gymryd unrhyw gamau sy'n angenrheidiol i'w atal (stopio); a

  • Gosod dirwy ddiderfyn
  • Gwneud Gorchymyn Iawndal sy'n ddigonol i'ch digolledu am unrhyw dreuliau a gafwyd yn yr achos

Os na chydymffurfir â'r gorchymyn llys, bydd angen cymryd camau pellach yn y llys ac os felly rhaid i chi barhau i gadw cofnodion priodol o ddyddiadau ac amserau'r broblem ac ati. Bydd peidio â chydymffurfio â gorchymyn llys yn denu dirwy uwch a dirwy uchafswm o £500 am bob dydd mae'r drosedd yn parhau ar ôl i'r gorchymyn gael ei wneud.